Dil Seç

XI3030PF SMD Orta Güçlü LED Veri Sayfası - 3.0x3.0x1.1mm - 2.8V Maks. - 65mA - Soğuk/Nötr/Sıcak Beyaz - Türkçe Teknik Doküman

XI3030PF serisi SMD orta güçlü LED'in teknik veri sayfası. PLCC-2 paketi, yüksek ışık verimliliği, geniş 120° görüş açısı, ANSI sınıflandırması ve RoHS, REACH, halojensiz standartlara uygunluk özelliklerini içerir.
smdled.org | PDF Size: 0.5 MB
Derecelendirme: 4.5/5
Derecelendirmeniz
Bu belgeyi zaten derecelendirdiniz
PDF Belge Kapağı - XI3030PF SMD Orta Güçlü LED Veri Sayfası - 3.0x3.0x1.1mm - 2.8V Maks. - 65mA - Soğuk/Nötr/Sıcak Beyaz - Türkçe Teknik Doküman

İçindekiler

1. Ürün Genel Bakışı

XI3030PF, PLCC-2 paketinde kapsüllenmiş bir yüzey montaj cihazı (SMD) orta güçlü LED'dir. Üstten görünümlü beyaz bir LED olarak tasarlanmış olup, yüksek ışık şiddeti çıkışı ve geniş görüş açısının çekici bir kombinasyonunu sunar. Kompakt form faktörü ve yüksek verimliliği, geniş bir aydınlatma uygulama yelpazesi için uygun, çok yönlü bir bileşen olmasını sağlar. Ürün, kurşunsuz (Pb'siz), AB REACH düzenlemelerine uyumlu ve halojensiz bir bileşen olarak (Brom <900ppm, Klor <900ppm, Br+Cl <1500ppm ile) üretilmiş olup, katı çevresel standartlara uyar. Ürünün kendisi RoHS uyumlu spesifikasyonlar dahilinde kalır.

1.1 Temel Avantajlar ve Hedef Pazar

XI3030PF serisinin birincil avantajları, daha iyi enerji verimliliği anlamına gelen yüksek ışık verimliliği ve düzgün ışık dağılımı sağlayan geniş 120 derecelik görüş açısını içerir. Renk özellikleri için ANSI standardı sınıflandırma kullanımı, üretim partileri arasında renk çıkışında tutarlılık ve güvenilirlik sağlar. Bu özellikler toplu olarak, bu LED'i genel aydınlatma, dekoratif ve eğlence aydınlatması, gösterge uygulamaları, aydınlatma görevleri ve anahtar ışıkları için ideal bir çözüm olarak konumlandırır. Dengeli performans profili, güvenilir, verimli ve tutarlı beyaz ışık kaynakları gerektiren hem tüketici hem de profesyonel aydınlatma pazarlarına hitap eder.

2. Derinlemesine Teknik Parametre Analizi

Bu bölüm, veri sayfasında belirtilen temel teknik parametrelerin detaylı, objektif bir yorumunu sağlar.

2.1 Mutlak Maksimum Değerler

Cihazın çalışma limitleri, lehim noktası sıcaklığının (TLehim) 25°C olduğu koşullar altında tanımlanmıştır. Bu değerlerin aşılması kalıcı hasara neden olabilir.

2.2 Elektro-Optik Özellikler

TLehim= 25°C ve IF=65mA standart test akımında ölçülmüştür.

2.3 Termal Özellikler

Jonksiyondan lehim noktasına termal direnç, kritik bir parametre olarak 7.5 °C/W'dir. Bu değer, belirli bir güç dağılımı için jonksiyon sıcaklığı artışını doğrudan etkiler. Jonksiyon sıcaklığını maksimum 115°C'nin altında tutmak, uzun vadeli güvenilirlik ve kararlı ışık çıkışı sağlamak için PCB tasarımı (örneğin, termal geçişler, bakır alan) yoluyla etkili termal yönetim esastır.

3. Sınıflandırma Sistemi Açıklaması

Ürün, renk ve performans tutarlılığını sağlamak için kapsamlı bir sınıflandırma sistemi kullanır.

3.1 Ürün Numaralandırması ve Sınıflandırma Kodları

XI3030PF/KK8C-5MXXXX28U6/2N parça numarası, gömülü sınıf kodları içerir. \"XXXX\" bölümü, CRI, CCT ve Işık Akısı gibi temel parametreleri tanımlayan spesifik rakamlarla değiştirilir. Örneğin, \"5M404028U6\"'da, \"5M\" CRI ≥80'i, \"40\" 4000K CCT'yi, ikinci \"40\" minimum 40 lm ışık akısını, \"28\" maksimum 2.8V ileri voltajı ve \"U6\" 65mA ileri akımı belirtir.

3.2 Renksel Geriverim İndeksi (CRI) Sınıflandırması

CRI, spesifik minimum değerlerle sınıflandırılır: M=60, N=65, L=70, Q=75, K=80, P=85, H=90, R=90 (R9≥50 ile). Bu veri sayfasındaki modeller, Ra ≥80 garantileyen \"K\" sınıfını kullanır.

3.3 Işık Akısı Sınıflandırması

Akı, CCT grubu başına sınıflandırılır. Örneğin, 4000K/5000K'de sınıflar 40L2 (40-42 lm) ve 42L2 (42-44 lm)'dir. 3000K'de sınıflar 38L2 (38-40 lm) ve 40L2 (40-42 lm)'dir. 6500K'de sınıflar 39L2 (39-41 lm) ve 41L2 (41-43 lm)'dir. Hepsinin ±%11 toleransı vardır.

3.4 İleri Voltaj Sınıflandırması

Voltaj, \"2628\" kodu altında iki sınıfta gruplandırılmıştır: 26A (2.6-2.7V) ve 27A (2.7-2.8V), ±0.1V toleransı ile.

3.5 Kromatiklik Sınıflandırması (MacAdam Elipsleri)

LED kromatiklik koordinatları, renk tekdüzeliğini sağlamak için tanımlanmış MacAdam elips adımları içinde kontrol edilir. Veri sayfası, mevcut CCT'ler (3000K, 4000K, 5000K, 6500K) için hem 3-adım hem de 5-adım elipsler için veri sağlar. 3-adımlı bir elips daha sıkı bir tolerans anlamına gelir, yani bu elips içindeki LED'ler renk olarak görsel olarak çok benzerdir. Sağlanan CIE 1931 diyagramı, her CCT için hedef kromatiklik noktalarını gösterir.

4. Performans Eğrisi Analizi

Veri sayfası, LED'in değişen koşullar altındaki davranışını gösteren birkaç grafik içerir.

4.1 İleri Voltaj - Jonksiyon Sıcaklığı (Şekil 1)

Bu eğri, ileri voltajın (VF) negatif bir sıcaklık katsayısına sahip olduğunu gösterir. Jonksiyon sıcaklığı (Tj) 25°C'den 115°C'ye yükseldikçe, VFyaklaşık 0.2V doğrusal olarak azalır. Bu özellik, sabit akım sürücü tasarımı ve termal kompanzasyon düşünceleri için önemlidir.

4.2 Bağıl Işık Şiddeti - İleri Akım (Şekil 2) & Jonksiyon Sıcaklığı (Şekil 3)

Şekil 2, ışık çıkışı ve akım arasındaki doğrusal altı ilişkiyi gösterir; akımın artırılması ışık akısında azalan getiriler sağlar. Şekil 3, sıcaklığın ışık çıkışı üzerindeki olumsuz etkisini gösterir. Bağıl ışık akısı, Tjyükseldikçe azalır, bu da parlaklık ve ömrü korumak için etkili bir soğutucunun kritik ihtiyacını vurgular.

4.3 İleri Akım - İleri Voltaj (Şekil 4)

Bu, bir diyot için tipik olan üstel ilişkiyi gösteren standart I-V eğrisidir. Çalışma noktasını ve güç dağılımını (VF* IF) belirlemek için esastır.

4.4 Maksimum Sürme Akımı - Ortam/Lehim Sıcaklığı (Şekil 5)

Bu düşürme grafiği, lehim noktasındaki sıcaklığa bağlı olarak izin verilen maksimum ileri akımı tanımlar. Ortam/lehim noktası sıcaklığı arttıkça, jonksiyon sıcaklığının limitini aşmasını önlemek için maksimum güvenli sürme akımı azaltılmalıdır. Bu grafik, yüksek sıcaklık ortamlarında çalışan güvenilir sistemler tasarlamak için hayati öneme sahiptir.

4.5 Radyasyon Deseni (Şekil 6) ve Spektrum Dağılımı

Şekil 6, 120° görüş açısına sahip geniş, Lambert-benzeri yayılım desenini doğrulayan bir kutupsal çizimdir. Spektrum dağılım grafiği, beyaz LED için göreceli spektral güç dağılımını (SPD) gösterir; bu, fosforla birleştirilmiş mavi bir çiptir ve sarı bölgede geniş bir emisyon tepe noktası ve daha küçük bir mavi tepe noktası ile sonuçlanır.

5. Mekanik ve Paket Bilgisi

5.1 Paket Boyutları

XI3030PF, nominal 3.0mm x 3.0mm ayak izine sahiptir. Toplam paket yüksekliği yaklaşık 1.1mm'dir. Boyut çizimi, pad boyutu (tipik olarak 2.8mm x 2.8mm), lens boyutları ve kesme detayları dahil olmak üzere temel ölçümleri belirtir. Aksi belirtilmedikçe toleranslar genellikle ±0.2mm'dir.

5.2 Polarite Tanımlama

PLCC-2 paketi, gövde üzerinde kalıplanmış bir çentik veya pahlanmış bir köşe özelliğine sahiptir. Bu fiziksel işaret katot tarafını belirtir. Doğru polarite yönlendirmesi, uygun çalışmayı sağlamak için montaj sırasında çok önemlidir.

6. Lehimleme ve Montaj Kılavuzları

6.1 Reflö Lehimleme Profili

Bileşen, kızılötesi veya konveksiyon reflö lehimlemeye uygundur. Maksimum tepe sıcaklığı 260°C'yi aşmamalı ve 260°C üzerindeki süre 10 saniye ile sınırlandırılmalıdır. Standart, kurşunsuz bir reflö profili önerilir.

6.2 El Lehimlemesi

El lehimlemesi gerekliyse, havya ucu sıcaklığı maksimum 350°C'ye kontrol edilmeli ve bağlantı başına temas süresi 3 saniye ile sınırlandırılmalıdır. İnce uçlu düşük güçlü bir havya (yaklaşık 30W) kullanın.

6.3 Kullanım ve Depolama Önlemleri

LED, elektrostatik deşarja (ESD) karşı hassastır. Topraklanmış bileklikler ve iletken paspaslar kullanarak ESD korumalı bir ortamda kullanın. Kontrollü bir ortamda (depolama sıcaklık aralığına göre) orijinal, nem bariyerli torbalarda saklayın. Lehimlemeden önce yüksek neme maruz kalmaktan kaçının.

7. Uygulama Önerileri ve Tasarım Hususları

7.1 Tipik Uygulama Senaryoları

7.2 Temel Tasarım Hususları

8. Teknik Karşılaştırma ve Farklılaşma

Veri sayfası doğrudan diğer ürünlerle karşılaştırma yapmasa da, parametrelerine dayalı objektif analiz konumunu ortaya koyar. XI3030PF, 3.0x3.0mm ayak izi ile popüler orta güç kategorisinde yer alır. Temel farklılaştırıcıları, sınıfı için nispeten yüksek verimliliği (örneğin, 4000K için 65mA'da tipik ~230 lm/W), geniş 120° görüş açısı ve renk ve akı için kapsamlı ANSI-standardı sınıflandırmayı içerir. Maksimum 2.8V ileri voltajı rekabetçidir, daha yüksek VF'ye sahip LED'lere kıyasla potansiyel olarak daha düşük sistem direnç kayıplarına yol açabilir. En son çevresel standartlara (Halojensiz, REACH) uyumu da modern, çevre bilincine sahip tasarımlar için önemli bir avantajdır.

9. Sıkça Sorulan Sorular (Teknik Parametrelere Dayalı)

9.1 Tipik çalışma noktasında gerçek güç tüketimi nedir?

IF=65mA ve tipik VF=2.7V standart test koşulunda, elektriksel güç girişi yaklaşık 175.5 mW'dir (0.065A * 2.7V).

9.2 \"40L2\" ışık akısı sınıf kodunu nasıl yorumlarım?

\"40\", o sınıf için minimum ışık akısını lümen cinsinden temsil eder. \"L2\" dahili bir sınıf tanımlayıcısıdır. 4000K'de 40L2 sınıfı için gerçek aralık 40-42 lm'dir (minimum-maksimum), bunun üzerine ±%11 tolerans eklenir.

9.3 Bu LED'i sürekli olarak 350mA'de sürebilir miyim?

Evet, ancak yalnızca termal yönetim son derece etkiliyse. Veri sayfası 350mA'de minimum akı değerlerini listeler, ancak güç dağılımı neredeyse 1W (350mA * ~2.8V) olacaktır, bu da 980mW Pdderecelendirmesinin sınırlarını zorlar. Jonksiyon sıcaklığı 115°C'nin altında tutulmalıdır, bu da çok düşük bir sistem termal direnci gerektirir. Çoğu uygulama için, daha iyi verimlilik ve güvenilirlik için daha düşük bir akımda (örneğin, 150mA veya 65mA) çalıştırılması önerilir.

9.4 Renk tutarlılığı için \"MacAdam 3-adım\" ne anlama gelir?

Bir MacAdam elipsi, renk farklılıklarının ortalama insan gözü tarafından algılanamadığı CIE kromatiklik diyagramı üzerinde bir bölge tanımlar. \"3-adım\" bir elips, LED'in renk koordinatlarının, algılanabilir en küçük farkın üç katı büyüklüğünde bir elips (1-adımlı elips) içine düşeceği garantisi anlamına gelir. Bu, iyi bir renk tutarlılığını temsil eder ve bitişik LED'ler arasında hafif renk varyasyonlarının kabul edilebilir olduğu çoğu genel aydınlatma uygulaması için uygundur.

10. Pratik Tasarım ve Kullanım Örneği

Örnek: Yüksek Verimli LED Panel Aydınlatma Tasarımı

Bir tasarımcı, ofis kullanımı için yüksek verimlilik ve iyi renk kalitesi (CRI >80) hedefleyen 600x600mm bir LED panel aydınlatma tasarlıyor. 4000K nötr beyaz sıcaklığı, 80+ CRI ve 230 lm/W tipik yüksek verimliliği için XI3030PF/KK8C-5M404028U6/2N'yi seçiyor. Ömrü ve verimliliği maksimize etmek için LED'leri maksimum derecelendirme yerine 65mA'de sürmeyi seçiyor. LED lehim pedlerinden ısıyı, bir soğutucu görevi gören alüminyum alt tabakaya verimli bir şekilde aktarmak için yüksek termal iletkenlikli dielektrik katmana sahip bir metal çekirdekli PCB (MCPCB) tasarlıyor. LED'ler, sabit akımlı bir sürücü tarafından beslenen bir seri-paralel konfigürasyonda düzenleniyor. Termal ve elektriksel limitlerin çok içinde çalışarak ve LED'in yüksek verimliliği ve tutarlı sınıflandırmasından yararlanarak, tasarımcı yüksek ışık çıkışı, tekdüze renk ve uzun çalışma ömrüne sahip bir panel aydınlatma elde ediyor.

11. Çalışma Prensibi Tanıtımı

XI3030PF, fosfor dönüştürmeli bir beyaz LED'dir. Çekirdeğinde, ileri öngerilim uygulandığında (elektrik akımı geçtiğinde) mavi ışık yayan indiyum galyum nitrür (InGaN) yapılmış bir yarı iletken çip bulunur. Bu mavi ışık yayan çip, seryum katkılı itriyum alüminyum garnet (YAG:Ce) fosforu içeren bir katman içeren bir paket içinde kapsüllenmiştir. Çipten gelen mavi ışığın bir kısmı fosfor tarafından emilir ve daha sonra sarı bölgede merkezlenmiş geniş bir spektrumda yeniden ışık yayar. Kalan mavi ışık ve fosfordan gelen geniş sarı emisyonun kombinasyonu, beyaz ışık algısıyla sonuçlanır. Tam ilişkili renk sıcaklığı (CCT), fosfor bileşimi ve konsantrasyonu değiştirilerek kontrol edilir.

12. Teknoloji Trendleri ve Gelişmeler

XI3030PF gibi paketlerle temsil edilen orta güçlü LED segmenti, gelişmeye devam etmektedir. Temel endüstri trendleri, mavi çipin iç kuantum verimliliği ve fosfor dönüşüm verimliliğindeki iyileştirmeler yoluyla ışık verimliliğini (lümen/watt) artırmaya odaklanmaktadır. Ayrıca, bu veri sayfasındaki \"R\" sınıfında görüldüğü gibi, özellikle geliştirilmiş kırmızı spektrum geriverimi (R9 değeri) ile daha yüksek renksel geriverim indekslerine (CRI) doğru güçlü bir itiş vardır. Bir diğer trend, yüksek kaliteli ticari aydınlatmanın taleplerini karşılamak için daha sıkı renk tutarlılığına (daha küçük MacAdam elipsleri) doğru itiştir. Ayrıca, bu LED'lerin dahili sürücüler ve akıllı kontrollerle modüllere entegrasyonu, büyüyen bir uygulama trendidir. Çevresel uyuma (Halojensiz, REACH) vurgu, artık küresel düzenlemeler ve sürdürülebilir ürünlere yönelik tüketici talebi tarafından yönlendirilen standart bir gerekliliktir.

LED Spesifikasyon Terminolojisi

LED teknik terimlerinin tam açıklaması

Fotoelektrik Performans

Terim Birim/Temsil Basit Açıklama Neden Önemli
Işık Verimliliği lm/W (watt başına lümen) Watt elektrik başına ışık çıkışı, daha yüksek daha enerji verimli anlamına gelir. Doğrudan enerji verimliliği sınıfını ve elektrik maliyetini belirler.
Işık Akısı lm (lümen) Kaynak tarafından yayılan toplam ışık, yaygın olarak "parlaklık" denir. Işığın yeterince parlak olup olmadığını belirler.
Görüş Açısı ° (derece), örn., 120° Işık şiddetinin yarıya düştüğü açı, ışın genişliğini belirler. Aydınlatma aralığını ve düzgünlüğünü etkiler.
Renk Sıcaklığı K (Kelvin), örn., 2700K/6500K Işığın sıcaklığı/soğukluğu, düşük değerler sarımsı/sıcak, yüksek beyazımsı/soğuk. Aydınlatma atmosferini ve uygun senaryoları belirler.
Renk Geri Verim İndeksi Birimsiz, 0–100 Nesne renklerini doğru şekilde yansıtma yeteneği, Ra≥80 iyidir. Renk gerçekliğini etkiler, alışveriş merkezleri, müzeler gibi yüksek talep gören yerlerde kullanılır.
Renk Toleransı MacAdam elips adımları, örn., "5-adım" Renk tutarlılık ölçüsü, daha küçük adımlar daha tutarlı renk anlamına gelir. Aynı LED partisi boyunca düzgün renk sağlar.
Baskın Dalga Boyu nm (nanometre), örn., 620nm (kırmızı) Renkli LED'lerin rengine karşılık gelen dalga boyu. Kırmızı, sarı, yeşil tek renkli LED'lerin tonunu belirler.
Spektral Dağılım Dalga boyu vs şiddet eğrisi Dalga boyları boyunca şiddet dağılımını gösterir. Renk geri verimini ve renk kalitesini etkiler.

Elektrik Parametreleri

Terim Sembol Basit Açıklama Tasarım Hususları
İleri Yönlü Gerilim Vf LED'i açmak için minimum gerilim, "başlangıç eşiği" gibi. Sürücü gerilimi ≥Vf olmalıdır, seri LED'ler için gerilimler toplanır.
İleri Yönlü Akım If Normal LED çalışması için akım değeri. Genellikle sabit akım sürüşü, akım parlaklık ve ömrü belirler.
Maksimum Darbe Akımı Ifp Kısa süreler için tolere edilebilen tepe akım, karartma veya flaş için kullanılır. Darbe genişliği ve görev döngüsü hasarı önlemek için sıkı kontrol edilmelidir.
Ters Gerilim Vr LED'in dayanabileceği maksimum ters gerilim, ötesinde çökme neden olabilir. Devre ters bağlantı veya gerilim dalgalanmalarını önlemelidir.
Termal Direnç Rth (°C/W) Çipten lehime ısı transferine direnç, düşük daha iyidir. Yüksek termal direnç daha güçlü ısı dağıtımı gerektirir.
ESD Bağışıklığı V (HBM), örn., 1000V Elektrostatik deşarja dayanma yeteneği, daha yüksek daha az savunmasız anlamına gelir. Üretimde anti-statik önlemler gerekir, özellikle hassas LED'ler için.

Termal Yönetim ve Güvenilirlik

Terim Ana Metrik Basit Açıklama Etki
Kavşak Sıcaklığı Tj (°C) LED çip içindeki gerçek çalışma sıcaklığı. Her 10°C azalma ömrü ikiye katlayabilir; çok yüksek ışık bozulması, renk kaymasına neden olur.
Lümen Değer Kaybı L70 / L80 (saat) Parlaklığın başlangıç değerinin %70 veya %80'ine düşme süresi. LED'in "hizmet ömrünü" doğrudan tanımlar.
Lümen Bakımı % (örn., %70) Zamandan sonra tutulan parlaklık yüzdesi. Uzun süreli kullanım üzerine parlaklık tutma yeteneğini gösterir.
Renk Kayması Δu′v′ veya MacAdam elips Kullanım sırasında renk değişim derecesi. Aydınlatma sahnelerinde renk tutarlılığını etkiler.
Termal Yaşlanma Malzeme bozulması Uzun süreli yüksek sıcaklık nedeniyle bozulma. Parlaklık düşüşü, renk değişimi veya açık devre arızasına neden olabilir.

Ambalaj ve Malzemeler

Terim Yaygın Tipler Basit Açıklama Özellikler ve Uygulamalar
Paket Tipi EMC, PPA, Seramik Çipi koruyan muhafaza malzemesi, optik/termal arayüz sağlar. EMC: iyi ısı direnci, düşük maliyet; Seramik: daha iyi ısı dağılımı, daha uzun ömür.
Çip Yapısı Ön, Flip Çip Çip elektrot düzeni. Flip çip: daha iyi ısı dağılımı, daha yüksek verimlilik, yüksek güç için.
Fosfor Kaplama YAG, Silikat, Nitrür Mavi çipi kaplar, bir kısmını sarı/kırmızıya dönüştürür, beyaza karıştırır. Farklı fosforlar verimliliği, CCT'yi ve CRI'yı etkiler.
Lens/Optik Düz, Mikrolens, TIR Işık dağılımını kontrol eden yüzeydeki optik yapı. Görüş açısını ve ışık dağılım eğrisini belirler.

Kalite Kontrol ve Sınıflandırma

Terim Sınıflandırma İçeriği Basit Açıklama Amaç
Işık Akısı Sınıfı Kod örn. 2G, 2H Parlaklığa göre gruplandırılmış, her grubun min/maks lümen değerleri var. Aynı partide düzgün parlaklık sağlar.
Gerilim Sınıfı Kod örn. 6W, 6X İleri yönlü gerilim aralığına göre gruplandırılmış. Sürücü eşleştirmeyi kolaylaştırır, sistem verimliliğini artırır.
Renk Sınıfı 5-adım MacAdam elips Renk koordinatlarına göre gruplandırılmış, sıkı aralık sağlayarak. Renk tutarlılığını garanti eder, armatür içinde düzensiz renkten kaçınır.
CCT Sınıfı 2700K, 3000K vb. CCT'ye göre gruplandırılmış, her birinin karşılık gelen koordinat aralığı var. Farklı sahne CCT gereksinimlerini karşılar.

Test ve Sertifikasyon

Terim Standart/Test Basit Açıklama Önem
LM-80 Lümen bakım testi Sabit sıcaklıkta uzun süreli aydınlatma, parlaklık bozulmasını kaydeder. LED ömrünü tahmin etmek için kullanılır (TM-21 ile).
TM-21 Ömür tahmin standardı LM-80 verilerine dayanarak gerçek koşullar altında ömrü tahmin eder. Bilimsel ömür tahmini sağlar.
IESNA Aydınlatma Mühendisliği Topluluğu Optik, elektrik, termal test yöntemlerini kapsar. Endüstri tarafından tanınan test temeli.
RoHS / REACH Çevresel sertifikasyon Zararlı maddeler (kurşun, cıva) olmadığını garanti eder. Uluslararası pazara erişim gereksinimi.
ENERGY STAR / DLC Enerji verimliliği sertifikasyonu Aydınlatma ürünleri için enerji verimliliği ve performans sertifikasyonu. Devlet alımlarında, sübvansiyon programlarında kullanılır, rekabet gücünü artırır.